summary : การเปลี่ยนแปลงโดยสันติ : เป้าหมายกับวิธีการ

ชัยวัฒน์ สถาอานันท์ (2539), “การเปลี่ยนแปลงโดยสันติ : เป้าหมายกับวิธีการ” ใน สันติฤษฎี\วิถีวัฒนธรรม, กรุงเทพฯ : โกมลคีมทอง

[ดู annotation ของบทความนี้]

ประเด็นเรื่อง “วิธีการและเป้าหมาย” (means & ens) ในการเปลี่ยนแปลงสังคมการเมืองนั้น นับเป็นประเด็นที่สันติวิธีให้ความสำคัญมาก แต่มีงานที่อภิปรายเรื่องนี้อย่างจริงจังไม่มากนัก ในบทความนี้ ชัยวัฒน์ได้อภิปรายเรื่องนี้ไว้โดยสังเขป โดยอ้างคำพูดที่น่าสนใจของ Charles Tilly (1929-2008) นักประวัติศาสตร์อเมริกันว่า คนที่ถูกกดขี่จะลุกขึ้นสู้โดยใช้ความรุนแรงในนามความยุติธรรม (justice) คนได้เปรียบจะต่อสู้ในนามระเบียบข้อบังคับ (order) ส่วนคนระดับกลางจะต่อสู้ในนามของความกลัว (fear) (หน้า 79) กล่าวอีกนัยหนึ่ง คนทั้งสามกลุ่มพูดถึงสันติภาพเป็นเป้าหมาย แต่ล้วนใช้ความรุนแรงเป็นวิธีการทั้งสิ้น

มาร์ซิสต์บางคนก็ไม่ต้องการให้มีการเอาเปรียบทางชนชั้นหรือการขูดรีดและความไม่ยุติธรรมขึ้น ซึ่งก็คือมีเป้าหมายต้องการเห็นสังคมที่ปลอดจากความรุนแรงเชิงโครงสร้าง แต่กลับใช้ความรุนแรงทางตรงเข้าแก้ไข เป็นการแยกเป้าหมายออกจากวิธีการอย่างชัดเจน ข้อเขียนสั้นๆของ V.I. Lenin (1870-1924) ชื่อ Socialism and War (1915) กล่าวถึงประเด็นนี้อย่างชัดเจนว่า มาร์กซิสต์ต่างจากพวกนิยมสันติ เพราะเห็นว่าเหตุผลในการทำสงครามแต่ละอย่างไม่สามารถตัดสินพร้อมกันได้ ต้องพิจารณาเป็นกรณีๆไป ขึ้นอยู่กับบทบาทในทางประวัติศาสตร์และผลของสงครามนั้น กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ สงครามบางอย่างยอมรับได้ว่าต้องทำเพื่อเคลื่อนวงล้อประวัติศาสตร์ให้ก้าวไปข้างหน้าตามคติของมาร์กซิสต์ เช่น เปลี่ยนจากสังคมทาสมาเป็นสังคมศักดินา แต่สงครามมีเพื่อรักษาระบบทาสไว้นั้น เลนินยอมรับไม่ได้ (หน้า 80)

วิธีคิดลักษณะนี้ ยังเห็นได้ในงานวิทยานิพนธ์ของเขียว สัมพันธ์ (Khieu Samphan) เรื่อง “เศรษฐกิจกัมพูชากับการพัฒนาอุตสาหกรรม” ที่ว่ากัมพูชามีปัญหาความไม่เสมอภาคระหว่างพนมเปญกับชนบท วิธีแก้คือกระจายเมือง ลดสภาพเมืองลง ถอดถอนทรัพยากรซึ่งเมืองดูดกลืนจากชนบทมายาวนาให้กลับสู่ชนบท สิ่งทีเกิดขึ้นจากการนำงานชิ้นนี้ไปใช้จริง คือ กองทัพเขมรแดงบุกพนมเปญขับไล่รัฐบาล ทำลายเมือง และผู้คนล้มตายล้านกว่าคน (หน้า 80)

ชัยวัฒน์อ้างคำกล่าวของ Leon Trotsky (1879-1940) ในงานเรื่อง Their Morals and Ours (1938) ที่พูดถึงความสัมพันธ์ระหว่างวิธีการกับเป้าหมายว่าวิธีการเปลี่ยนแปลงสังคมนั้น ต้องทำให้มนุษย์ปลดปล่อยได้ในที่สุด ไม่ใช่วิธีซึ่งคนทำไปแล้วถูกกดขี่ลงเป็นทาส (หน้า 81) นอกจากนี้ ชัยวัฒน์ยังอ้างงานเรื่อง Man and The State (1st published 1951) ของ Jacques Maritain (1882-1973) ซึ่งเสนอว่าความขัดแย้งระหว่างวิธีการกับเป้าหมายเป็นปัญหารากฐานทางการเมืองและทางปรัชญาการเมือง วิธีการจะต้องได้สัดส่วนเหมาะสมกับเป้าหมาย เพราะวิธีการคือวิธีไปถึงเป้าหมาย กล่าวอีกนัยหนึ่ง วิธีการคือเป้าหมายนั่นเองในกระบวนการที่จะเกิดขึ้นและเป็นจริง เป็นเป้าหมายที่ค่อยๆคลี่คลายขยายตัวออกมา ดังนั้น จึงไม่สามารถใช้วิธีการชั่วร้ายทำสิ่งที่ดีได้ เพราะในกระบวนการดังกล่าว จะมีดอกผลของความชั่วออกมา และความดีที่เป็นเป้าหมายสุดท้ายก็จะแปดเปื้อนไป

ในที่นี้ ชัยวัฒน์ยกตัวอย่างอย่างชัดเจนว่า การที่เผด็จการทหารทั้งหมดลุกขึ้นมายึดอำนาจ แล้วเสนอว่าจะทำประเทศให้เป็นประชาธิปไตย เป็นสิ่งที่ยอมรับไม่ได้ (หน้า 81-82) นอกจากนี้ หลายครั้ง ตัววิธีการนั้นเองอาจกลายเป็นปัญหาที่โถมทับปัญหาเดิมที่มีอยู่แล้วให้ยิ่งหนักขึ้นไปอีก ดังกรณีการกระทำของเขมรแดง ซึ่งใช้วิธีการรุนแรงในการเปลี่ยนแปลงนั้น ยิ่งทำให้ชาวเขมรซึ่งเดิมอยู่ใต้รัฐบาลลอนนอลก็ถูกเอาเปรียบอยู่แล้ว ยิ่งลำบากยากแค้นหนักขึ้นไปอีก ดังนั้น ชัยวัฒน์จึงสรุปว่าการแยกเป้าหมายออกจากวิธีการ หรือการแยกความรุนแรงทางตรงออกจากความรุนแรงเชิงโครงสร้าง รวมทั้งแนวคิดที่ว่าสันติภาพคือปลอดจากสงครามเฉยๆนั้น จึงไม่นำมนุษย์ไปสู่สังคมที่ต้องการจริง (หน้า 82)

หมายเหตุ : พิจารณา ข้อถกเถียงและจุดยืนเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างเป้าหมายกับวิธีการนี้ ต่อเหตุการณ์รัฐประหารเมื่อ 19 กันยายน 2549 ได้ในการปริทัศน์บทความเรื่อง “ข้อกังขาทางศีลธรรม : ชัยวัฒน์ สถาอานันท์ vs สมบัติ จันทรวงศ์” ของผมใน blog นี้

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: