Process Work & Deep Democracy : Brief Introduction

จิตวิทยางานกระบวนการ (​​Process Work Psychology)
และประชาธิปไตยเชิงลึก (Deep Democracy) : แนะนำเบื้องต้น

ชาญชัย ชัยสุขโกศล
ผู้ร่วมก่อตั้ง CoJOY Consulting

          จิตวิทยางานกระบวนการ (process work หรือ process oriented psychology) เป็นแนวทางแบบข้ามสาขาวิชา ถูกคิดค้นขึ้นโดย ​Arnold Mindell นักฟิสิกส์ควอนตัมและนักจิตวิทยาสายคาร์ล กุสตาฟ ยุง (Carl Gustav Jung) สำหรับใช้ทำงานด้านการเปลี่ยนแปลงทั้งในระดับบุคคลและระดับกลุ่มคน ​และทำงานกับผู้คนที่มีประสบการณ์ชีวิตผ่านความเจ็บปวด. ​Process Work ศึกษาแบบแผนศักยภาพเพื่อการเปลี่ยนแปลง โดยค้นหาจากประสบการณ์ที่เรารู้สึกถูกรบกวนใจหลากหลายชนิด ทั้งเรื่องความฝัน โรคหรืออาการทางกาย อาการเสพติดชนิดต่างๆ (​addiction​s) ปัญหาครอบครัวและความสัมพันธ์ ความขัดแย้งระหว่างกลุ่ม และความตึงเครียดทางสังคม 

          สำหรับ ​​Process Work แล้ว เมื่อทำงานด้วยท่าทีแห่งความสงสัยใคร่รู้และความเคารพ ประสบการณ์ต่างๆทั้งหมดข้างต้น รวมตัวปรากฏการณ์ที่มักถูกมองว่า “ปั่นป่วนที่สุด” ก็จะสามารถช่วยเปิดเผยระบบระเบียบภายในและความสอดคล้องกลมกลืนบางประการที่มาพร้อมข้อมูลใหม่ๆที่สำคัญยิ่งต่อการเจริญเติบโตของบุคคลหรือระดับกลุ่มคน

          ​​​Process Work ถูกนำไปประยุกต์ใช้กับหลากหลายประเด็น ทั้งเรื่องความฝัน ​(dream work) การทำงานกับร่างกาย (body work) กับครอบครัว (family work) กับคู่รัก (couple work) ทำงานเรื่องความสัมพันธ์ (relationship work)  ทำงานภายในองค์กร (organizational work)  ทำงานกับอาการเสพติดต่างๆ ​(addiction work) ทำงานกับภาวะใกล้ตาย (coma work) ทำงานกับบาดแผลในใจ (trauma work). เรื่องสำคัญเรื่องหนึ่งที่จะนำมาใช้ในที่นี้ คือ การทำงานกับโลก (world work) ​ซึ่งใช้สำหรับทำงานกับความขัดแย้งของกลุ่มขนาดเล็ก กลุ่มขนาดใหญ่ ชุมชน หรือองค์กร ประเด็นระดับระหว่างประเทศ หรือปัญหาสิ่งแวดล้อม ฯลฯ

          กระบวนวิธีแบบ ​​​​​Process Work นั้น ทำงานบนหลักการและหลักปฏิบัติของแนวคิด​ประชาธิปไตยเชิงลึก (Deep Democracy) ​ในขณะประชาธิปไตยกระแสหลัก แบบที่เราพูดถึงกัน ซึ่งเน้นหลักว่าตามเสียงส่วนใหญ่ (majority rule) แต่สำหรับประชาธิปไตยเชิงลึกแล้ว ทุกๆเสียง ทุกๆสภาวะจิต (states of awareness) และทุกๆกรอบความคิดความเชื่อเกี่ยวกับว่าอะไรคือความเป็นจริง ล้วนแต่มีความสำคัญทั้งสิ้น เพราะข้อมูลข่าวสารที่อยู่ในเสียงเหล่านี้ ในระดับสภาวะจิตเหล่านี้ และในกรอบคิดเรื่องความเป็นจริงชนิดต่างๆเหล่านี้ เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการทำความเข้าใจกระบวนการที่สมบูรณ์ของทั้งระบบ ดังนั้น ​ประชาธิปไตยเชิงลึกจึงไวต่อการรับรู้หรือได้ยินเสียงชนิดต่างๆทั้งที่เป็นเสียงที่อยู่ชายขอบและเสียงที่อยู่ ณ​ ศูนย์กลาง

          การทำงานกับความขัดแย้งนั้น โดยทั่วไป เรามักเน้นอยู่ที่กฎ กติกา โครงสร้าง นโยบาย ข้อเท็จจริง หลักการเหตุผลและการสื่อสารแบบวัจนภาษา (​verbal communication) ต่างๆเท่านั้น  สิ่งเหล่านี้ ​Arnold Mindell ถือว่าเป็นเพียงยอดภูเขาน้ำแข็ง หรือเพียง ​10% ของทั้งหมดเท่านั้น แต่ยังมีส่วนของภูเขาน้ำแแข็งที่อยู่ใต้ผิวน้ำอีกกว่า 90% ที่เรายังไม่ได้ทำงานด้วย ดังนั้น ความขัดแย้งจึงไม่สามารถแก้ไขให้ลุล่วงไปได้เสียที

          กล่าวอีกนัยหนึ่ง ประชาธิปไตยเชิงลึกเน้นการโอบรับ (​​inclusion) ไม่เฉพาะเพียงส่วนยอดภูเขาน้ำแข็งและให้ทุกมุมมองให้มีส่วนร่วมในกระบวนการเท่านั้น แต่ยังรวมถึงประสบการณ์ทุกระดับของเราอีก 90% ใต้ผิวน้ำด้วย ไม่ว่าจะเป็น ความรู้สึก ความฝัน ความตึงเครียด วิธี/โหมด/ท่าทีของการสื่อสาร หรือแม้แต่เหตุการณ์ที่ถูกมองว่าไม่ได้สำคัญอะไร รวมทั้งบรรยากาศหรือสัญญาณอันละเอียดอ่อนที่มองไม่เห็น แต่แผ่คลุมไปทั่วและมีอิทธิพลต่อความสัมพันธ์หรือการปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้คนต่างๆ. ​ประชาธิปไตยเชิงลึกทำงานกับประสบการณ์ในลักษณะที่สนับสนุนให้เกิดการตระหนักรู้ถึงลำดับชั้น (rank) อำนาจ (power) และสิทธิพิเศษ (privilege) ที่แตกต่างกันและหลายครั้งมีแนวโน้มกีดกันหรือผลักไสมุมมองอื่น คนกลุ่มอื่น ไปอยู่ที่ชายขอบได้โดยไม่รู้ตัว. และด้วยการทำงานกับสิ่งอันละเอียดอ่อนเหล่านี้ที่มักถูกมองข้ามไป ประชาธิปไตยเชิงลึกจึงสามารถทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไปสู่ทางออกของความขัดแย้งได้อย่างไม่คาดคิด

          ดังนั้น จึงกล่าวได้ว่า ประชาธิปไตยเชิงลึกเน้นทำให้ประชาธิปไตยทำงานได้จริงในระดับชีวิตทุกชั่วขณะ ใน ประชาธิปไตยเชิงลึก ทุกคนจึง “ชนะหมด” เป็นการชนะหมดในแง่ที่ทุกคนมีสัมพันธภาพที่มีความหมายมากขึ้น และทุกคนมีทางออกของปัญหาที่มีความยั่งยืนมากขึ้น

รูปถ่ายผู้เขียนกับ Arnold Mindell ณ เมืองโยโกฮามา ประเทศญี่ปุ่น (2013) เมื่อครั้งที่ Mindell ได้รับเชิญจาก UN University ให้เดินทางมาจัดกระบวนการกลุ่มเกี่ยวกับเหตุการณ์หลังโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ระเบิดที่ Fukushima

*         *         *         *         *

เรียบเรียงจาก www.aamindell.net; www.deepdemocracyinstitute.org; www.rspopuk.com

เผยแพร่ครั้งแรก 24 พฤศจิกายน 2558; ปรับปรุงอีกครั้ง 4 พฤศจิกายน 2563

ดูรายการเอกสารแนะนำ Process Work ภาษาไทยเพิ่มเติมได้ที่ https://docs.google.com/document/d/1gJDUQ48FK34N68leFsBLjrM-hoCcGb6D_Ui3PXtlIxw/edit?usp=sharing

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s